«اوست كه دريا را رام كرد تا از آن گوشت تازه بخوريد … از فضل خدا طلب روزي كنيد، باشد كه به سبب اين نعمتها، شكرگزار او باشيد.» (النحل: 14)«
رژيم دريايي ميگويد: آنكه نعمتهايش بيشمار است، نه تنها دانهها، گياهان و ميوههاي فراواني را بر روي زمين در اختيار ما انسانها قرار داده، بلكه از بركات خود در آبها و درياها نيز كم نگذاشته و از مواد مغذي دريايي به ما روزي فراوان داده است. در گفتار قبلي (دواخانه مغزي) چند ماده غذايي زميني را معرفي كردم كه حاوي موادي بودند كه به بازسازي سلولهاي مغزي كمك زيادي ميكردند و در تقويت حافظه و بالا بردن هوشياري، نقش مهمي داشتند. اما اينبار قصد دارم دل به دريا بزنم و از مواد غذايي زير آبها بگويم كه حافظ سلامتي جسم و صحت مغزمان ميباشند و نيروي تفكرمان را بهبود ميبخشند.
تقريباً همه ما ميدانيم كه دريا سرشار از عناصري است كه براي حيات و سلامت بدن و مغزمان ضروري ميباشد. براي همين غذاهاي دريايي ارزش تغذيهاي بالايي دارند و به اين دليل كه مواد مغذي و ضروري بدن را به تنهايي تأمين ميكنند، يكي از بهترين و مفيدترين مواد غذايي به شمار ميروند. [1]
دانشمندان بر اساس مطالعاتي كه انجام دادهاند، اعلام كردهاند كه ماهيها و گياهان دريايي يعني جلبكها، خزهها و يا آلگها و بسياري از سبزيهاي دريايي، از عوامل چشمگير سلامتي، طول عمر و جوان ماندن سلولهاي مغزي به شمار ميروند. غذاهاي دريايي از اين نظر اهميت زيادي دارند. چون علاوه بر تأمين پروتئينهاي مورد نياز بدن، داراي بسياري از انواع مواد معدني و ويتامينها به ويژه ويتامين B12 ميباشند. يكي ديگر از ويژگيهاي عمده غذاهاي دريايي، وجود پروتئين با كيفيت بالا و اسيدهاي آمينه مورد نياز مغز و بدن است.
از زبان ماهيها بشنويم !
بنا به نظر بعضي از متخصصين تغذيه «ما فقط غذا نيستيم، بلكه دارو هم هستيم» و ميتوانيم قسمت اعظم نيازهاي تغذيهاي شما را تأمين كنيم. ما در پيشگيري از بسياري امراض و كنترل و درمان بيماريهاي مختلف نقش مهمي بر عهده داريم. در واقع ويژگي منحصر به فرد كه آن را بين ساير مواد غذايي حائز اهميت، خاص كرده است، نوع چربي موجود در ماست. ما با وجود آنكه جزو مواد غذايي حيواني هستيم، ولي از نظر تركيب چربي با ساير مواد حيواني متفاوتيم. چربي موجود در مواد غذايي حيواني به طور عمده حاوي تركيباتي به نام اسيدهاي چرب اشباع شده هستند كه اين تركيبات، موجب بالابردن كلسترول و ساير چربيهاي نامطلوب خون ميشوند. ولي چربي ما ماهيها، از اسيدهاي چرب اشباع نشده امگا 3 است كه در جلوگيري از سكته مغزي و لخته شدن خون در عروق چشم، مغز و ساير اندامها نقش مهمي دارد. چربي امگا3 نقش ضد سرطان دارد، طوري كه در زنان اسكيمو سرطان سينه بسيار نادر است. همچنين معلوم شده كه اسكيموها عليرغم مصرف بالاي چربي و پروتئين و كلسترول، بيماريهاي قلبي عروقي در بين آنها بسيار كم است. حتي شنيدهايم در تحقيقاتي كه در مورد سيستم تغذيهاي جوامع مختلف صورت گرفته، نشان ميدهد كه صيادان ژاپني كه در جزيره كيوشو زندگي ميكنند، كلسترول خونشان بسيار پايين است. اين تفاوت در نوع چربي مصرفي آنهاست، يعني چربيهاي غيراشباع. آهن موجود در ما (ماهيها) نيز به گونهاي است كه جذب آن در دستگاه گوارش آسان است. علاوه بر آن آهن موجود در ما، جذب آهن منابع گياهي را هم افزايش ميدهد؛ بنابراين نقش مهميدر پيشگيري از كمخوني ناشي از فقر آهن به عهده دارد. گوشت ما حاوي مقدار قابل توجهي ويتامينهاي گروه «B» است كه در تنظيم فعاليت سلولهاي عصبي و در نتيجه در سلامت سيستم عصبي مؤثر است. ماده مغذي ديگري كه در ما به مقدار كافي وجود دارد «روي» ميباشد. «روي» به ميزان كافي ميتواند به رشد و تنظيم بلوغ جنسي كمك كند. همچنين از منابع غني فلوئور هستيم كه در سلامت دندانها و پيشگيري از پوكي استخوان مؤثر است. نوع دريايي ما از بهترين منابع يد به حساب ميآيد كه براي رشد و تكامل سيستم عصبي ضروري است. مصرف ما ميتواند نياز شما را به يد تأمين كرده و از بروز عوارض ناشي از كمبود يد مثل اختلال در توليد مثل و بيماري گواتر پيشگيري كند. ما از منابع خوب فسفر هم محسوب ميشويم. فسفر مادهاي است كه باعث تقويت حافظه و هوش ميشود و همراه كلسيم در سلامت و استحكام استخوانها نقش مهميدارد. حالا با اين همه فوايد كه فقط خلاصهاي از آنها را گفتيم، با هم چند گزارش و تحقيق علمي در مورد مصرف به اندازه ما ماهيها بخوانيد.
به گزارش علمي روزنامه آساهي ژاپن، خوردن متناسب ماهي و گياهان دريايي براي پيشگيري از بروز بيماري فراموشي مفيد ميباشد.
- خوردن دست كم يك وعده گوشت ماهي در هفته باعث تأخير زوال عقل و نارسايي مغز ميشود. به گزارش شبكه تلويزيوني فاكس نيوز، محققان آمريكايي پس از شش سال تحقيق پي بردند اسيد چرب امگا سه موجود در گوشت ماهي باعث تقويت عملكرد مغز و كاهش حملات قلبي ميشود. پزشكان اعلام كردند مغز افرادي كه دست كم هفتهاي يك بار يا بيشتر ماهي مصرف ميكنند 10 تا 13 درصد كمتر از كساني كه كمتر ماهي ميخورند در معرض زوال قرار ميگيرند.
- به گزارش پايگاه اينترنتي بي.بي.سي مطالعات نشان داده مصرف رژيم غذايي مديترانهاي، خطر ابتلا به آلزايمر را به طور چشمگيري كاهش ميدهد. اين رژيم غذايي سرشار از ميوه، سبزيجات، غلات و ماهي … است.«كليو بالارد» مدير تحقيقاتي انجمن آلزايمر افزود: اين مطالعه نشان ميدهد مصرف مداوم يك رژيم غذايي سالم ميتواند خطر آلزايمر و زوال مغز را 40 درصد كاهش دهد.
- خوردن منظم ماهي در ميانسالي نيز باعث حفاظت از مغز ميشود. خانم «مارتا كلر موريس» از مركز پزشكي دانشگاه شيكاگو گفت: ميزان ناتواني مغز در ميان كساني كه حداقل يك بار در هفته ماهي مصرف ميكنند در مقايسه با افراد ديگر 10 تا 13 درصد كمتر است.
- محققان دانشكده پزشكي دانشگاه هاروارد در بوستن آمريكا با بررسي 135 مادر و كودك، دريافتند گوشت ماهي به ويژه ماهيهايي كه مقدار كمي جيوه دارند، غذاي مغز است و خوردن ماهي به وسيله مادران در دوران بارداري براي رشد مغز جنين مفيد ميباشد.
و اما روغن ما:
ماده مؤثر در روغن ما كه از پرخاصيت ترين روغنهاي حيواني است، روغن هاي چرب EPA و DHA كه هر دو اسيدهاي چرب امگا 3 هستند و نقش مهمي در سلامت مغز و جسم ايفا ميكنند. اين اسيدهاي چرب، تري گليسيريدهاي خون را كنترل كرده و از پيشرفت تخريب رگ ها در اثر رسوب چربي ها جلوگيري ميكنند. در ضمن در روغن ما مقادير قابل توجهي اسيد آرشيدونيك موجود است كه اثر ضد روماتيسمي دارد.
اما علاوه بر ما و روغن مان، انواع دوستان ديگر مان در دريا مثل ميگوها و صدف هاي خوراكي نيز به اندازه ما كه در آب هاي آزاد هستيم حاوي اسيدهاي چرب امگا-3 هستند و آنها هم حرف هايي براي گفتن دارند كه معرفي آنها را از زبان خودشان بشنويد.
ميگوها ميگويند …
ما ميگوها كه از خانواده سخت پوستانيم و در دريا زندگي ميكنيم، يكي از خوراكهاي مفيد براي جواني مغز و تندرستي بدنتان هستيم. آنچه مطالعات باليني روشن ساخته اين است كه نحوه تغذيه، نقش بسيار اساسي در تغيير سطح سرمي LDL (چربي بد) و HDL (چربي خوب) دارد. افزايش HDL و كاهشLDL از خطر ابتلا به بيماريهاي عروق كرونر قلب ميكاهد. ما حاوي اسيد چرب امگا3 هستيم كه علاوه بر پيشگيري از بيماريهاي قلبي، در كنترل التهاب و پيشگيري از لخته شدن خون نقش مؤثري داريم. ما ميگوها منبع عالي ويتامين B12، ويتامينD، سلنيوم، همچنين يك منبع پروتئين با كالري كم محسوب ميشويم و حاوي آهن و نياسين هستيم. سلنيوم يكي از مواد معدني است كه با اثر آنتي اكسيداني خود به پيشگيري از سرطان كمك ميكند. نقش سلنيوم در نوسازي و ترميم بخش هاي تخريب شده DNA به طور كامل روشن است. به علاوه سلنيوم در فعاليت آنزيم گلوتاتيون پراكسيداز دخالت دارد. اين آنزيم در كبد مواد سمي و مضر را خنثي ميكند. هنگامي كه سطح سلنيوم در خون و كبد كاهش مييابد، عوامل اكسيداني و راديكالهاي آزاد، موجب تخريب DNA و ايجاد سلولهاي سرطاني و رشد آنها ميشوند. بر اساس تحقيقاتي كه در دانشگاه راكفلر آمريكا صورت گرفته و به تأييد انجمن متخصصان قلب آمريكا ما باعث افزايش كلسترول خون نميشويم و مقدار قابل توجهي املاح ضروري به خصوص فسفر و آهن داريم كه به ويژه براي كودكان در حال رشد و زنان باردار بسيار مفيد هستيم. اگر بخواهيم باز هم از خودمان تعريف كنيم و شما هم اين را به حساب خودستايي ما نگذاريد، بلكه به حساب خداستايي و فضل و رحمت آفريننده ما بگذاريد، ميتوانيم بگوئيم به دليل كمتر بودن بافت پيوندي به نسبت ساير غذاهاي گوشتي، گوشت ما نرمتر است و اين واقعيت به خصوص پس از پخت مشخص ميشود. به همين دليل براي افراد مسن كه به دليل وضعيت دهان و دندان كمتر قادر به جويدن و هضم غذا هستند، بسيار مفيديم.
صدف هاي دريايي هم حرفي براي گفتن دارند!
به دليل اينكه در كشورمان به عنوان خوراك از آنها استفاده نميشود، فرصت معرفي را به صدفها نميدهيم ولي از خاصيت درماني آنها از زاويه ديگري ميگوييم. متخصصان گياهان دريايي در آلمان پس از تحقيقات 3 ساله به تازگي اعلام كردند صدفها، داراي نوعي ماده چسبنده هستند كه در التيام زخمهاي داخلي بسيار مؤثرند. محققان آلماني ميگويند صدفهاي گياهي موجود در عمق درياها و رودخانهها كاربرد پزشكي دارند و در اعمال جراحي داخلي و در جراحيهاي باز به عنوان ماده چسبنده قوي استفاده ميشوند.
جلبكهاي دريايي
جلبكهاي دريايي (3) از طريق تمامي سطحشان غذاي خود را از دريا دريافت ميكنند و سرشار از مواد مغذي هستند و منبع غذايي بسياري از مواد معدني همچون فسفر، يد، كلسيم، منيزيم و پتاسيم به حساب ميآيند. جلبكها نه تنها براي بازسازي سلولهاي مغزي مفيدند، بلكه خواص بسيار ديگري هم دارند. مثلاً مطالعات نشان دادهاند، تركيبات تشكيل دهنده جلبكها رقيق كننده و پاك كننده خون هستند و به همين دليل مصرف آنها براي بيماريهاي قلبي مفيد است. به علاوه سرشار از انواع آنتي بيوتيكها بوده و به تقويت سيستم ايمني بدن كمك ميكنند. جلبكها موجب كاهش چربي خون شده و براي كاهش وزن مفيدند و با تنظيم عملكرد رودهها به بهبود مشكلات رودهاي و يبوست كمك ميكنند …
پس تا اينجا نتيجه ميگيريم اگر رژيم غذايي هنگزدايي مغزي كه هميشه رعايت اعتدال و شكرگزاري را به ما توصيه ميكند رعايت كنيم، به دليل دريافت بيشتر عناصر غذايي مورد نياز مغز و جسم، از سلامتي و تيزهوشي بيشتري بهره ميبريم و درصد ابتلاء به انواع بيماريها در ما كاهش خواهد يافت.
اما نكات لازم در مصرف ماهي و ميگو؟
اول. وجود جيوه در طبيعت كه نتيجه آلودگي صنعتي است باعث شده اغلب ماهيها و خوراكيهاي دريايي حاوي مقداري جيوه باشند. به خصوص برخي از ماهيهاي سالخورده داراي مقداري آلودگي هستند كه براي مغز مضر است.
دوم. ماهي اگر مانده و كهنه باشد، هضم و تحليل آن مشكل بوده و توليد مسموميتهايي در بدن خواهد كرد. ماهي تازه را ميتوان از چشمهايش شناخت؛ چشم هاي ماهي تازه، براق و برجسته است در حالي كه ماهي مانده چشمهاي تورفته و كدر دارد. همچنين گوشت ماهي تازه، محكم و در عين حال قابل ارتجاع است، يعني اگر انگشت خود را روي آن بگذاريم به آساني فرو نميرود و اثر انگشت روي آن باقي نميماند.
سوم.ً ماهي اگر چه يك خوراك لذيذ و مقوي است، ولي بعضي افراد نسبت به آن حساسيت دارند و بعد از خوردن آن بعضي واكنشها مثل آسم، التهابات پوستي و سردرد در بدنشان ظاهر ميشود.
چهارم. به لطف خدا در شمال و جنوب ايران انواع و اقسام ماهي با فوايد و تنوع زياد و مزههاي متفاوت وجود دارد؛ كه مصرف آن به صورت كبابي، تنوري و يا پخته بهتر از سرخ شده آن است.
پنجم. در نهايتً به عرضتان برسانم كه در مورد خوردن ماهيهاي بدون فلس، محققان ژاپني بعد از آزمايشاتي به اين نتيجه رسيدهاند كه چنين ماهيهايي مبتلا به زخمهاي جلدي ريز و عفوني ميشوند كه هيچ آنتي بيوتيكي قادر به معالجه آنها نيست و مصرف اين گونه ماهيها در انسان توليد بيماري ميكند.
تحقيق و تأليف: ترگل شعبانخاني
پينوشت:
1- اشاره به آيه قرآن : « اگر بخواهيد نعمت هاي خدا را شمار كنيد، شمار كردن نتوانيد». (النحل: 18)
2- Dr.Joel Kremer
3- مصرف اين ماده غذايي در ايران تازگي دارد در حالي كه ژاپني ها از آن به مقادير زيادي استفاده ميكنند طوري كه در زير دريا مزارعي از اين گياهان تأسيس كرده اند. ولي اين روزها تركيبات جديد اين ماده غذايي به شكل خشك شده و پودر آن به صورت مكمل هاي غذايي در داروخانه ها آمده است.
[1] با اين حال هنوز اغلب ما به اهميت اين بركت، يعني ارزش ماهي و برخي غذاهاي دريايي كه خداوند در اختيار ما قرار داده است، توجه چنداني نداريم. گاهي آن را در برنامه غذايي خود، مثل بعد از اينكه اين مقاله را خوانديم، مي گنجانيم و بعد از مدتي هم آن را فراموش مي كنيم.
تفکر متعالی شماره 6 و 7
شبکه متفکران 